Een project van 30 jaar...

Bijna een maand geleden, op 11 januari om precies te zijn, overleed de Nieuw-Zeelander Edmund Hillary op 89-jarige leeftijd. Edmund Hillary werd op 29 mei 1953 wereldberoemd toen hij samen met de Nepalese sherpa Tenzing Norgay de top van de Mount Everest bereikte. Ik moest toen meteen terugdenken aan de BBC reportage "Mallory and Irvine Search Expedition" van Graham Hoyland die ik een paar jaar geleden op televisie heb gezien.

Op 12-jarige leeftijd ontmoette Graham Hoyland zijn oudoom Howard Somervell. Deze Somerwell verteld hem het ongelofelijke verhaal hoe hij begin jaren '20 van de vorige eeuw met zijn goede vriend, de legendarische Britse bergbeklimmer George Mallory, optrok naar de toen nog onbeklommen Mount Everest. Na een vrij desastreus afgelopen en mislukte eerste poging in 1922 keerden de Mallory en Somerwell in 1924 met een expeditie terug om nogmaals te proberen de berg te beklimmen.

Tijdens deze expeditie doet Somerwell vanaf kamp 4 een poging om de top te bereiken, als het noodlot voor hem toeslaat: zijn luchtpijp wordt plotseling geblokkeerd door een bevroren stuk slijm. Omdat Howard Somerwell zelf een arts is weet hij wat hij moet doen en kan hij zich met een zelfuitgevoerde Heimlich greep tenauwernood van een wisse verstikkingsdood redden. Het bereiken van de top kan hij zich na dit voorval wel uit zijn hoofd zetten.

In kamp 4 teruggekomen staan George Mallory en Sandy Irvine (op de foto hierboven) klaar om een laatste poging te wagen de top te bereiken. "Somerwell, ik ben mijn fototoestel vergeten. Kan ik de jouwe lenen?", vraagt Mallory. Somerwell geeft hem het fototoestel en Mallory en Irvine lopen vervolgens de geschiedenis in. Op 8 juni 1924 verdwijnen ze in de wolken en zijn nimmer levend teruggezien. De foto rechts is de laatste foto die van hen samen is gemaakt.

Dit simpele feit, het overhandigen door zijn oudoom Howard Somerwell van een fototoestel aan diens vriend George Mallory, is de latere start geweest van het 30-jaar durend project van Graham Hoyland.

Zijn oudoom vertelt de 12-jarige Graham namelijk dat hij er van overtuigd is dat Mallory en Irvine de top van de Everest bereikt hebben. "Als iemand ooit mijn fototoestel zou vinden en de film erin zou ontwikkelen", zo vertelde Somerwell hem, "dan zou hij kunnen bewijzen dat de berg al in 1924 beklommen was, lang voordat Hillary en Tenzing dat in 1953 deden."

Tijdens de 30-jarige zoektocht naar het fototoestel van zijn oudoom heeft Graham Hoyland (op de foto links) acht expedities naar de Everest geleid. In 1993 bereikte hij als vijftiende Brit de top en in op 4 mei 1999 vond hij het lichaam van George Herbert Leigh Mallory.

Het lichaam van Mallory was door de jaren heen min of meer één geworden met de Everest. Zijn persoonlijke bezittingen, zoals zijn hoogtemeter, zijn netjes en volledig afgelopen horloge, zijn zonnebril en een op zijn hart gedragen brief van zijn vrouw, werden in perfecte en onbeschadigde staat gevonden. Alleen het fototoestel werd niet gevonden.

Graham Hoyland is er van overtuigd dat Mallory het fototoestel aan Irvine heeft gegeven om zich, op de top van de Everest staand, te laten vastleggen. Vervolgens zijn de beide mannen door de invallende duisternis overvallen (de zonnebril zat namelijk netjes in zijn zak opgeborgen) en is Mallory naar beneden gevallen (het touw was namelijk afgebroken). Irvine heeft daarna waarschijnlijk beschutting voor de nacht gezocht maar had geen schijn van kans en is door de kou overvallen en gestorven (een Chinese beklimmer heeft tijdens een beklimming naar de top in 1975 het lichaam van een "ouderwets gekleede" Brit in een rotsspelonk gezien).

In eerste instantie dachten de expeditieleden trouwens dat ze het lichaam van Sandy Irvine hadden gevonden. Hieronder beschrijft expeditielid Dave Hahn het moment dat ze erachter kwamen dat ze het lichaam van George Mallory (hier rechtsonder) en dus niet van Sandy Irvine hadden gevonden:

"The head and arms of the prone, uphill oriented climber were frozen solidly into the mound of small rock that had collected over the years against the body. There would be no rolling him over. Just reaching under him required hours of patient chopping with our ice-axes and pocket knives. In cutting away some clothing, Jake came upon a manufacturer's label that we all bent over to see. Beneath that label was a neatly stitched one that said "G. Mallory." We stopped all work and looked in one another's faces... but our first utterances were along the lines of 'Why would Andrew Irvine be wearing George Mallory's shirt?' Then it finally hit us, we had not found Irvine. We had not rediscovered Wang Hong Bao's "Old English Dead." We were in the presence of George Leigh Mallory himself. THE man of the mountain, THE needle in the haystack. Mallory was the man whose boldness and drive we'd grown up in awe of... and now we were touching him. We each then noticed the muscular arms of the climber, still, after all these years, George Mallory cut an impressive figure."

Op de vraag van een journalist "Waarom wil je de Everest beklimmen?" gaf Malory ooit het legendarische antwoord: "Because she's there (omdat ze er is)." Met eenzelfde missie ging Graham Hoyland 30 jaar lang op zoek naar de heilige graal van het alpinisme: het fototoestel van zijn oudoom. Waarom? Omdat ze er ergens moest zijn.

Helaas heeft hij deze zoektocht om gezondheidsredenen, door het te lang verblijven op grote hoogte (boven de 7.000 meter), een paar jaar geleden moeten staken. De mythe blijft daarom in stand: was George Mallory echt de eerste mens op de top van de Everest?